Hoe ontstaan dromen, waarom herinneren we ons sommige dromen haarscherp en andere nauwelijks, en kunnen we invloed uitoefenen op wat we ’s nachts beleven? In dit bijzondere werk onderzoekt Markies d’Hervey de Saint-Denys deze vragen aan de hand van langdurige, nauwgezette observaties van zijn eigen dromen. Het boek verscheen oorspronkelijk in 1867 onder de titel Les Rêves et les Moyens de les Diriger; Observations Pratiques. De publicatie verscheen anoniem en werd later toegeschreven aan Marie-Jean-Léon Lecoq, baron de Juchereau, markies d’Hervey de Saint-Denys.
De auteur vertelt hoe hij als jonge tiener begon zijn dromen systematisch te noteren en te illustreren. Door die dagelijkse oefening werd zijn herinnering aan dromen steeds beter. Hij beschrijft vervolgens hoe hij tijdens het dromen geregeld het besef van zijn werkelijke toestand wist te bewaren: hij wist dus dat hij droomde en kon zijn aandacht bewust richten op wat zich in de droom afspeelde. Zijn persoonlijke droomjournaal vormt de empirische basis van het boek.
In het eerste deel onderzoekt Saint-Denys onder meer de relatie tussen waarneming, geheugen en droombeelden. Hij introduceert het begrip ‘clichéherinneringen’: indrukken die eerder zijn opgedaan en in het geheugen bewaard blijven, ook wanneer iemand zich niet meer bewust herinnert waar of wanneer hij ze heeft waargenomen. Volgens zijn observaties put de droom uit dat opgeslagen materiaal. Hij bespreekt hoe herinneringen en gedachteassociaties beelden oproepen, hoe droomscènes in elkaar overgaan en waarom beelden soms scherp en soms vaag zijn.
Het tweede deel plaatst zijn bevindingen tegenover de beschouwingen van andere schrijvers en onderzoekers uit zijn tijd. Daarbij komen uiteenlopende opvattingen over slaap, bewustzijn, geheugen, verbeelding en de werking van de geest aan bod. Saint-Denys bespreekt hun verklaringen kritisch en toetst ze aan zijn eigen ervaringen en observaties.
Het derde deel is nadrukkelijk praktisch. De auteur onderzoekt of aandacht en wilskracht tijdens de slaap actief kunnen blijven en beschrijft manieren om droombeelden op te roepen, te sturen of juist te vervangen. Een belangrijk uitgangspunt is dat dagelijkse gedachten, herinneringen en zintuiglijke indrukken in verband kunnen worden gebracht met bepaalde droombeelden. Door zulke associaties bewust te oefenen, probeert de dromer tijdens de slaap een gewenste gedachte of voorstelling terug te laten keren.
Ook behandelt hij terugkerende en onaangename dromen. Hij geeft voorbeelden van experimenten waarbij een gevreesd droombeeld door een vooraf aangeleerde associatie een andere wending krijgt. Verder beschrijft hij hoe droomscènes spontaan veranderen, hoe herinneringen in elkaar overvloeien en hoe men kan proberen een droom een gewenste richting te geven. Het boek sluit af met een samenvatting van zijn bevindingen en een appendix over een droomervaring na het gebruik van hasjies.
Deze Nederlandse uitgave is vertaald, geredigeerd en vormgegeven door Carolus den Blanken, op basis van een exemplaar uit de Universiteitsbibliotheek Utrecht. De omslag en het frontispice zijn afkomstig uit de oorspronkelijke Franse editie; de vormgeving volgt zoveel mogelijk het origineel.
Dromen: Praktische Observaties is een vroeg en opmerkelijk systematisch verslag van droomonderzoek vanuit persoonlijke observatie. Het bijzondere ervan is niet alleen dat Saint-Denys dromen nauwkeurig registreerde, maar vooral dat hij probeerde zijn bewustzijn en aandacht tijdens het dromen doelgericht te gebruiken.
Lees / download PDF